Jeugdwerk voor jongeren in armoede

11/3/2014
Op 11 maart presenteerde Uit de Marge het boek ‘kwetsbare vrije tijd; uitdagingen voor emanciperend jeugdbeleid’.
Het boek schetst een beeld van de evenwichtsoefening voor jeugdwerk tussen de jongeren, hun vrije tijd en de onvrije tijd die moet worden ingevuld.
Carolien Patyn (Netwerk tegen Armoede) en Jan Deduytsche (Uit de Marge) schreven een artikel over het beleidsparticipatietraject met een 20-tal jongeren in armoede.
 
Jeugdwerk voor jongeren in armoede

Jongeren in armoede zijn meestal ondervertegenwoordigd in het mainstream jeugdwerk zoals jeugdbewegingen. Werken met jongeren in armoede vereist een andere benadering. Veel verenigingen waar armen het woord nemen, doen ook een aanbod aan kinderen en jongeren. Uit sommige van die initiatieven groeiden specifieke jongerenwerkingen voor jongeren in armoede.  
 
De jongeren hebben vaak een gelijkaardige achtergrond, en vinden en herkennen elkaar in de jongerenwerking. De meesten volgen beroeps- of buitengewoon onderwijs maar voelen zich er niet op hun plaats. Sommigen worden gepest op school. Degenen die niet meer schoolplichtig zijn, hebben het moeilijk om werk te vinden of moeten zich tevreden stellen met tijdelijke jobs. Ook thuis hebben ze het niet gemakkelijk. Enkelen moeten geregeld een ander onderkomen zoeken. Bovenal worden ze vaak geconfronteerd met vooroordelen, zowel van sommige dienst- en hulpverleners als van doorsnee mensen die ze kruisen op straat of in de winkel.

Ankerpunten
 
De specifiek op hun noden afgestemde jongerenwerking blijkt vaak één van de weinige ankerplaatsen die overblijven voor kinderen en jongeren in armoede. Er wordt niet alleen naar hen geluisterd maar ze ontmoeten er ook anderen die gelijkaardige ervaringen hebben. Ze mogen er zichzelf zijn, kunnen er op hun ritme een bijdrage leveren en zelfvertrouwen opbouwen. Deze opdracht stopt niet aan de deur van de werking of binnen de vrije tijd van de jongeren. Kinderen en jongeren ondersteunen zodat ze hun leefomgeving mee vorm kunnen geven, betekent ook hen helpen om bruggen te slaan naar andere diensten en organisaties. Dit is belangrijk opdat ze het aanbod mee kunnen bepalen en zich opnieuw verbonden voelen met de samenleving waarin ze opgroeien.
 
Vanaf het voorjaar 2009 tot eind 2013 ondersteunde de Vlaamse overheid een achttal jeugdwerkingen met kinderen en jongeren die opgroeien in armoede. Sinds 2014 zijn deze werkingen aangewezen op lokale middelen, waarvoor verwezen wordt naar de gestegen trekkingsrechten voor jeugdwerk voor maatschappelijk kwetsbare jeugd. Niet alle werkingen werden echter overgenomen door de lokale besturen, en bovendien zijn de noden veel groter dan het tiental werkingen die nu met veel moeite en engagement het hoofd boven water proberen te houden.
 
 Beleidsdialoog met jongeren in armoede?
 
Sinds 2011 gaan een 20-tal jongeren uit 6 verschillende werkingen in rechtstreekse dialoog met verschillende beleidsmakers. Dit traject wordt ondersteund door het Netwerk tegen Armoede en Uit de Marge, en kadert in het Permanent Armoede
Overleg, een opdracht van het Netwerk tegen Armoede.
 
Kinderen en jongeren vertellen jeugdwerkers die hun vertrouwen genieten verhalen over wat ze meemaken. Sommige kinderen en jongeren worden in hun vrije tijd, op school of op zoek naar werk keer op keer geconfronteerd met negatieve ervaringen, waardoor ze zich onbegrepen en uitgesloten voelen. Jongerenwerkers willen iets doen met de signalen die ze binnenkrijgen, jongeren willen hun stem laten horen.

Ontmoetingen met ministers en onderwijskoepels
 
In de loop van 2 jaar werden binnen het traject standpunten, eisen en voorstellen verzameld van jongeren in armoede over diverse thema’s die ze zelf naar voor schoven als belangrijk; onderwijs, werk, wonen, gezondheid, eenzaamheid, vrije tijd, stress.. Er vonden rechtstreekse ontmoetingen plaats met de Minister van Jeugd en Onderwijs, de onderwijskoepels. Hun eisen worden binnenkort gebundeld in een videoboodschap, waar de verschillende jongerenwerkingen mee aan de slag kunnen in hun dialoog met het beleid. 
 
Het bijzondere aan dit traject is dat de jongeren zélf nog steeds vragende partij zijn om het verder te zetten. Te vaak worden nieuwe participatietrajecten en -structuren in het leven geroepen, die ondanks goede bedoelingen een kort leven beschoren zijn. Te vaak doet men een beroep op dure theorieën en methodieken in plaats van kinderen en jongeren op te zoeken in hun leefwereld, naar hen te luisteren en met hen in gesprek te gaan. Het permanent verticaal armoede-overleg Jeugd is rechttoe rechtaan. De jongeren willen in eerste instantie ernstig genomen worden als gesprekspartner. Het bijeenbrengen van de jeugdwerkingen binnen het opzet van het permanent verticaal armoede-overleg blijkt te werken.
De jongeren vinden het belangrijk om te vertellen over hun ervaringen en standpunten. Ze zijn zich ervan bewust dat er veranderingen nodig zijn om dienst- en hulpverlening beter te laten aansluiten bij hun vragen en noden.

Van een oor bieden naar een stem geven
 
Het traject illustreert de troef van jongerenwerkingen voor jongeren in armoede, ingebed of in partnerschap met verenigingen waar armen het woord nemen. De stap van jongeren een oor bieden naar jongeren een stem geven, is dan snel gezet.
 
Meer info over het beleidsparticipatietraject: carolien.patyn@netwerktegenarmoede.be
 
Boek ‘Kwetsbare vrije tijd’ bestellen: http://www.uitdemarge.be/p527