Jamel: "Mijn grootste zorg is innerlijke rust te vinden zodat ik kan genezen. De onzekerheid over mijn inkomen en het stigma tegenover mensen die ziek zijn, maken dat echter bijzonder moeilijk. Hoewel ik deeltijds werk, zorgen de druk en de vooroordelen voortdurend voor angst. Dat wakkert ook steeds oude trauma's aan."

De minister gaf aan mensen die langdurig ziek zijn, te willen helpen in de zoektocht naar aangepast werk. "Werkgevers hebben er een heel grote verantwoordelijkheid in om aangepast werk te voorzien en dat wordt nu ook verplicht. Werkgevers zijn ook verplicht contact te houden met de werknemer en hen niet aan hun lot over te laten.”

Onze aanbevelingen:

• Voorzie een integraal ondersteunend kader voor werkgevers dat hen aanspoort om werk te maken van een inclusieve werkvloer met extra aandacht voor het voorkomen van en de re-integratie van langdurige zieken.
• Voorzie een vereenvoudigde combinatie van inkomen uit werk en (ziekte)-uitkering zodat ten minste een inkomen boven de armoedegrens gewaarborgd is.

Bram: "Vorig jaar ben ik vol goede moed gestart met een bacheloropleiding Sociaal-Cultureel Werk. Bachelor, want graduaat mocht niet van VDAB omdat het geen knelpuntberoep is. Ik wist dat een bachelor heel zwaar ging zijn, maar ik greep de kans die er was. De opleiding was emotioneel bijzonder zwaar, omdat mijn eigen getraumatiseerde verleden voortdurend aan bod kwam in de lessen. Ik heb ook nooit geleerd te leren. Dat in combinatie met de druk vanuit VDAB maakte dat ik net niet slaagde. De reactie van de VDAB was hard: mijn uitkering werd geschorst en ik kreeg een verbod om de komende vijf jaar opnieuw aan die opleiding te beginnen."

De minister vond het moedig dat Bram terug begon met studeren en vond het jammer dat dat niet is gelukt. Hij benadrukte het belang van de toegang tot een opleiding en gaf Bram nog tips om te bekijken of hij via een andere weg nog een opleiding kan volgen.

Onze aanbevelingen:

• Waardeer sociale activatie als maatschappelijke integratie en een mogelijke opstap naar werk. Garandeer behoud van uitkering bij vrijwilligerswerk en opleiding. Mensen in herstel mogen niet gestraft worden als ze zich willen engageren of bijscholen op hun tempo.
• Voorzie opleidingskansen met behoud van uitkering op maat van de werkzoekende. Zet het GPMI in als een instrument waar zowel de OCMW-begeleider als de rechthebbende vanuit een positie van gelijkwaardigheid bouwen aan herstel.
• Creëer openbare en maatschappelijk relevante jobs: Investeer als overheid in de rechtstreekse creatie van lokale, laagdrempelige banen met vaste contracten en volwaardige verloning, om een echte opstap te bieden voor kortgeschoolden.

Bianca: "Tot januari werkte ik in De Zuidpoort, waar ik een halftijds contract had. Ik kreeg toen aanvullend stempelgeld. Toch bleef ik, ook met die aanvulling, onder de armoedegrens. Tijdens mijn arbeidsduur bij De Zuidpoort had ik een flexibel uurrooster. Daardoor kon ik mijn werk combineren met de dokters- en ziekenhuisafspraken die mijn spierziekte met zich meebrengt."

De Zuidpoort stelde me recent voor om 20% voor hen te werken. Toezeggen op die job zou mijn mentaal welzijn en eigenwaarde verbeteren. Toch ben ik bang. Als de mutualiteit dit niet goedkeurt, kan ik deze job niet aannemen omdat ik dan heel mijn vervangingsinkomen verlies bij de mutualiteit. Ik wil graag terug werken. Werk geeft mij structuur, eigenwaarde en het gevoel dat je deel uitmaakt van de maatschappij.

Het viel de minister op dat Bianca angst heeft voor de mutualiteit. Hij onderstreepte dat de mutualiteit er net is om het op te nemen voor haar belangen. Het vond het een probleem dat de adviserend arts weinig bereikbaar is en dat ze te weinig een vertrouwensrelatie kunnen opbouwen. De minister benadrukte dat de mutualiteit voldoende bereikbaar zou moeten zijn.

Onze aanbevelingen:

• Waarborg een inkomen boven de Europese armoedegrens zodat een menswaardig en kwaliteitsvol leven mogelijk is. Uitkeringen liggen onder de armoedegrens, inkomensplafonds en de beperking van sociale voordelen zal enkel voor meer en diepere armoede zorgen.
• Werk inkomensvallen bij de heropstart naar werk weg. Bij de herstart van werk na langdurige ziekte moet iemand kunnen terugvallen op uitkeringen zonder drempels. De angst voor herval of inkomensverlies belemmert mensen om opnieuw aan het werk te gaan.
• Koppel de sociale voordelen (afgeleide rechten) aan bredere inkomensgrenzen.

Steven van De Zuidpoort vatte het verhaal van Belinda samen.
De werkloosheidsuitkering van Belinda wordt binnenkort stopgezet. Haar grootste zorg is het vinden van werk. Hoewel instanties haar aanraden een ziekte-uitkering aan te vragen, weigert ze dat resoluut omdat ze nog kan en wil werken. Het wegvallen van haar uitkering zorgt voor een onzekere toekomst en het gezin vreest dat ze hun huis moeten verkopen. Belinda heeft dringend nood aan aangepast administratief werk voor minstens 32 uur per week in een straal van 25 kilometer rond haar woning. Belinda heeft al honderden sollicitaties, VDAB-trajecten en een speciale opleiding achter de rug, maar vindt geen gehoor.
In De Zuidpoort zag ze dat ze niet alleen was. Ze kreeg er steun en zal nu toch proberen haar rechten op te nemen en een ziekte-uitkering aanvragen. Dat heeft haar zekerheid van inkomen, maar blijft even hard op zoek naar een job.

Onze aanbevelingen:

• Maak aangepast en (minder dan) deeltijds werken mogelijk met ziekte-uitkering.
• Onderzoek en evalueer de impact op het gezinsinkomen van de beperking van werkloosheidsuitkering in de tijd en het statuut samenwonende, ook van mensen die tussen de mazen van het net zijn gevallen.
• Zet in op fysieke toegankelijkheid en outreachende methodieken.

Steven vertelde ook het verhaal van Dean.
Dean ontving tot 1 juli een werkloosheidsuitkering. De uitkering is echter volledig geschrapt omdat hij volgens de overheid al te lang werk zoekt. Zijn grootste zorg is nochtans het vinden van werk, maar hij heeft daar intensieve hulp bij nodig. Hij weet simpelweg niet waar hij moet beginnen, hij weet zelf niet wat zijn mogelijkheden zijn.

Tot voor kort had hij nog geen contact met het OCMW omdat hem dit werd afgeraden. Hij weet niet waarom. Dankzij De Zuidpoort heeft hij nu eindelijk (samen) de stap durven zetten en heeft hij een afspraak om te kijken of hij in aanmerking komt voor een leefloon.

Onze aanbevelingen:

• Vereenvoudig de administratieve procedures om uitkeringen en bijstand aan te vragen bij de diensten voor sociale zekerheid en sociale bijstand.
• Evalueer het systeem van sociale bijstand op basis van de aanbeveling van de Europese Raad om een minimuminkomen te voorzien, zoals die door België ondertekend is.

Een bezoeker van De Zuidpoort getuigde dat het OCMW van de stad waar ze woonde haar aanraadde om naar Gent te gaan en schrapte haar leefloon. Ze verhuisde naar Gent als dakloze. Het OCMW van Gent gaf haar wel een leefloon. Daardoor kon ze drugs blijven gebruiken, maar bleef het OCMW ook wel met haar in contact om haar te begeleiden. Na een paar maanden vroeg ze zelf bewindvoering aan. Ze besefte dat ze niet meer in staat was zelf beslissingen te nemen en haar geld te beheren. Zo geraakte ze van haar verslaving af en had ze terug een toekomst.

Zonder dat leefloon was het slecht met mij afgelopen. Dan had ik andere manieren gezocht om aan geld te komen. Ik verkocht al eerder mijn lichaam … Ik ben heel blij dat OCMW Gent me niet heeft losgelaten.

De minister bevestigde het belang van aanklampend te werken en mensen niet los te laten, ondanks hun verslaving.

Onze aanbevelingen:

• Het leefloon is basis voor menswaardig bestaan, geen ‘incentive’ om te motiveren tot hulpverlening.
• Zet in op vertrouwensrelatie en voorzie een centraal aanspreekpunt die het traject mee opvolgt en de persoon versterkt in plaats van belast.
• Vrijwilligheid is het fundament van (drug-)hulpverlening, de hervorming van het GPMI verslaving gaat hier fundamenteel tegen in. Dit zal een averechts effect hebben.
• Wij roepen op om de hervorming van GPMI verslaving stop te zetten en te herbronnen met ervaringskennis, terreinkennis en wetenschappelijk onderzoek.