Dak- en thuisloosheid is een extreme vorm van armoede en uitsluiting. Verschillende tellingen van dak- en thuisloosheid legden de afgelopen 5 jaar de omvang van het probleem bloot. In Vlaanderen leven naar schatting 19.500 mensen in dak- en thuisloosheid. Daarvan is een derde minderjarig. Daarnaast wachten 210.000 huishoudens op een sociale woning. Het zijn allemaal mensen waarvan heel wat grondrechten worden geschonden.

In juni 2021 engageerde België zich om tegen 2030 dakloosheid te stoppen en bevestigde dat engagement in februari 2024 nog eens tijdens de Europese conferentie onder het Belgisch voorzitterschap. Op 13 februari 2026 keurde de Vlaamse Regering het Vlaams Actieplan ter voorkoming en bestrijding van dak- en thuisloosheid 2026-2029 goed. Dat plan bevat een aantal goede elementen, maar mist een aantal ambities om dak- en thuisloosheid structureel aan te pakken.

"Het begint allemaal met een vaste plek. Je hebt een huis nodig waar je goed kan slapen, kan koken en tot rust kan komen. Als je dat hebt, dan kan je ook studeren of werken en doorgaan met je leven."

Eén van de acties in het Vlaams Actieplan Armoedebestrijding (VAPA) betreft de opmaak en de uitvoering van een actieplan ter voorkoming en bestrijding van dak- en thuisloosheid. De aanpak van dak- en thuisloosheid staat immers niet los van de totale context van het Vlaams armoedebestrijdingsbeleid. De strijd tegen dak- en thuisloosheid vraagt een geïntegreerde aanpak over verschillende beleidsniveaus.

Hoewel verschillende stakeholders input konden leveren, bleef een (intensief) participatief traject met mensen met ervaring in dak- en thuisloosheid uit. Participatie van mensen met een ervaring in dak- en thuisloosheid geeft hen nét een stem in de strijd ertegen en erkent hun recht om gehoord te worden. Het Netwerk tegen Armoede moedigt aan om het noodzakelijke proces alsnog (tussentijds) vorm te geven en het plan bij te sturen.

We namen het actieplan onder de lope met een aantal mensen met ervaring in dak- en thuisloosheid uit onze verenigingen onder de loep.

Samen met hen formuleerden we een aantal aandachtspunten en aanbevelingen:

• Menswaardig wonen voor iedereen? We zien een duidelijke focus op verlaters van instellingen en er is - terecht - veel aandacht voor kinderen en jongeren. Erkende vluchtelingen en mensen zonder wettig verblijf komen daarentegen nauwelijks expliciet aan bod. Nochtans maken ze in verschillende steden een aanzienlijk deel uit van de groep van dak- en thuisloze personen.
• Preventie als prioriteit: De beste manier om dak- en thuisloosheid te beëindigen, is ze te voorkomen. We zien dat Vlaanderen goede stappen zet in die richting, maar we missen concrete acties die werkelijk inzetten op structurele armoedebestrijding, zoals een inkomen boven de armoedegrens voor iedereen, laagdrempelige meldpunten en proactieve woonbegeleiding. We pleiten verder voor signalering van dak- en thuisloosheid bij het jeugdwerk, maar ook in het onderwijs.
• Duurzame huisvesting: ambitie versus realiteit: De focus op een woongerichte benadering is de juiste keuze. Een kwaliteitsvolle en betaalbare woning is de noodzakelijke basis om andere sociale rechten te garanderen. De ambitie van het nieuw bindend sociaal objectief is echter te beperkt. Het mikt op 56.000 extra sociale woningen tegen 2042. Zelfs bij volledige uitvoering, zou het plan amper een kwart van de huidige wachtlijst wegwerken. Tegelijk zien we steeds strengere voorwaarden, controle en sancties voor sociale huurders en kandidaat-huurders. Er is ook nood aan meer investeringen op de private huurmarkt.
• Van opvang naar wonen: Om dak- en thuisloosheid structureel te bestrijden, is de aanpak van dieperliggende oorzaken noodzakelijk, met zowel preventieve als curatieve maatregelen. Iedereen die geen vaste woonst heeft, heeft dan ook recht op een kwalitatieve opvang. Opvang en tijdelijke huisvesting voor personen in dak- en thuisloosheid komen nauwelijks aan bod in het plan.

Het is cruciaal uithuiszettingen te verminderen, thuisloosheid bij (jong)volwassenen aan te pakken en het aantal chronisch dak- en thuislozen te doen dalen via een woongerichte aanpak. Maar is het actieplan wel voldoende ambitieus? Een plan zonder harde timing en transparante budgetten blijft een intentieverklaring. Om dakloosheid tegen 2030 echt te beëindigen, hebben we nood aan concrete, meetbare doelstellingen per jaar, voldoende middelen en een duidelijke timing van acties. Dat is de enige garantie voor het recht op wonen voor iedereen.