Armoedebeleid wordt nog al te vaak ontwikkeld zonder de betrokkenen zelf. Effectieve armoedebestrijding vraagt om beleid gemaakt samen mét mensen in armoede. Zo ontstaat een beleid dat hun armoederisico verlaagt, structurele hefbomen inzet en hun stem een centrale plaats geeft in dialoog en besluitvorming.

Participatie van mensen in armoede is geen middel of een einddoel, maar wel een uitgangspunt. Ervaringskennis is essentieel om armoede zichtbaar, begrijpbaar en bespreekbaar te maken. Bovendien is ervaring vaak miskend als kennisbron, naast meer dominante kennisbronnen (wetenschappelijk onderzoek, praktijkkennis, beleidskennis …).

Mensen in armoede zijn burgers die het recht hebben om gehoord en gezien te worden in een democratie. Beleidsparticipatie is cruciaal om tot beleidsmaatregelen te komen die een positief verschil maken op lange termijn door structurele oorzaken aan te pakken. Armoedebestrijding is het streven naar een samenleving die de menselijke waardigheid van elke mens erkent en dus de toegang tot grondrechten en mensenrechten voor iedereen garandeert.

Het individuele schuldmodel primeert in de beleidskeuzes en in hoofden van de gemiddelde burger. Er is de reflex om te denken dat we toch een heel sociaal systeem hebben dat voldoende garanties biedt. Ondanks dat er vaak sprake is van ‘sociale fraude’ komt dat maar voor in 4 à 5% van de gevallen. Daartegenover staat dat meer dan 40% van de mensen met recht op leefloon, het leefloon niet ontvangt.

De stijgende voorwaardelijkheid geeft uiting aan een diepgeworteld wantrouwen en negatieve beeldvorming ten aanzien van mensen in armoede. Vooral mensen in maatschappelijk kwetsbare posities ervaren steeds meer onderbescherming. Zij hebben de facto recht op bepaalde rechten en ondersteuning, maar vragen die niet aan omwille van de vele bewijslast, vernedering, hoge verwachtingen en administratieve voorwaarden.

Mensen in armoede hebben dus het meeste baat bij een toegankelijke dienstverlening en zoveel mogelijk automatisering van rechten die ervoor zorgen dat armoede en sociale uitsluiting daalt. Sociale assistentie en ondersteuning blijken ook cruciaal in het openen van rechten én kansen om menswaardig te kunnen leven en armoede te doorbreken.

Een belangrijke en grote drempel in de toegankelijkheid van maatschappelijke dienstverlening is de digitalisering. De laatste jaren zien we een versnelling van de digitalisering van de hulp- en dienstverlening. Daardoor vallen veel mensen uit de boot. Steeds meer diensten sluiten de deuren en werken enkel nog op afspraak. Die afspraak kan je vaak alleen digitaal of telefonisch maken. Vrije inloopmomenten worden steeds schaarser. Loketten sluiten of zijn beperkt open, er is vaak geen vaste contactpersoon meer en steeds meer lokale diensten sluiten de deuren. Fysieke dienstverlening wordt schaars en gecentraliseerd. Veel mensen in armoede hebben verplaatsingsproblemen. Ze wonen bijvoorbeeld in verafgelegen wijken met weinig openbaar vervoer. Zich verplaatsen en op tijd ergens geraken is geen sinecure.

“Ik ging langs bij het OCMW maar het kantoor was gesloten. Op de deur hangt het telefoonnummer, maar voor mensen met een afspraak. Ik moest een afspraak maken via de website of via e-mail, maar ik weet niet hoe dat moet.”

Onderzoek wijst uit dat 35% van alle Vlamingen niet over voldoende digitale vaardigheden beschikt om gebruik te maken van het bestaande aanbod maatschappelijke dienstverlening. Daarnaast hebben veel mensen in armoede vaak geen stabiele en betaalbare toegang tot het internet of beschikken zij niet over de juiste materialen om gebruik te maken van het online aanbod, zoals een laptop of geschikte software.

Maatschappelijke dienstverlening is een grondrecht en mag dus niemand uitsluiten, ook niet via digitalisering. Digitale dienstverlening moet aanvullend zijn op fysieke dienstverlening en mag het fysieke aanbod niet volledig vervangen. Digitale diensten moeten eenvoudig en begrijpbaar zijn. Ook moet er ondersteuning en hulp zijn voor wie niet over voldoende digitale vaardigheden beschikt. Enkel zo kan iedereen effectief rechten uitoefenen.

Betrek mensen in armoede bij het ontwerp, bijsturing en evaluatie van je dienstverlening om de toegankelijkheid te vergroten.

Ken sociale rechten automatisch toe zodat de non-take-up van rechten afneemt.

Vereenvoudig de administratieve procedures om uitkeringen en bijstand aan te vragen bij sociale zekerheid en sociale bijstand. Zorg dat de bewijslast overal hetzelfde is, ongeacht de woonplaats.

Hanteer het Click, Call, Connect-principe: zorg voor toegankelijke fysieke loketten die lokaal verankerd zijn, laagdrempelig en klantvriendelijk in hun benadering. Zorg dat diensten inzetten op outreach om de meest kwetsbare groepen te bereiken.

Investeer in digitale inclusie: biedt opleidingen, ondersteuning en gebruiksvriendelijke digitale tools aan. Voorzie toegang tot hardware en internet via uitleensystemen, sociale tarieven of gratis wifi in publieke ruimtes.

• Algemene derdebetalersregeling
• Laagdrempelige toegang tot geconventioneerde artsen en specialisten
• Werk de wachttijden in de zorg weg
• Investeer structureel in wijkgezondheidscentra en andere vormen van toegankelijke eerstelijnsgezondheidszorg.
• Breid de eerstelijns psychologische functie uit

• Voorzie kwalitatieve en toegankelijke kinderopvangplaatsen: met een plek voor ieder kind tot en met 3 jaar.
• Maak het inkomenstarief verplicht in elke kinderopvang.
• Voer een maximumfactuur voor het secundair onderwijs in
• Verplicht een kostenbewust schoolbeleid
• Investeer in brugfiguren
• Zorg voor een structurele financiering van brugfiguren onderwijs - welzijn
• Vorm schoolteams rond armoede

• Voorzie een inkomen boven de armoedegrens
• Vereenvoudig de toegang tot de sociale zekerheid
• Ken rechten automatisch toe
• Geen verplichte beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt.
• Versterk het solidariteitsprincipe
• Zorg dat de sociale zekerheid meer uitgaat van solidariteit en universele rechten

• Rol de bovenlokale UiTPAS verder uit
• Heb aandacht voor de ‘net-nieters’ via een groepspas
• Investeer in een geloofwaardig kansentarief op vrije tijd
• Zorg voor fysieke dienstverlening via rap op stap kantoren
• Zet actief in op de toeleiding van mensen in armoede

• Zet in op een inclusieve arbeidsmarkt met armoedebewust HR beleid
• Herwaardeer de sociale economie (snelle indicering, loonbeleid en sociale functie)
• Voorzie integrale begeleiding naar werk op maat
• Voer eerlijke statuten en verloning op de arbeidsmarkt in
• Maak de combinatie werk en uitkering mogelijk

• Verhoog het aanbod van betaalbare, kwaliteitsvolle en sociale huisvesting
• Evalueer de inschrijvings- en toewijzingsvoorwaarden van sociale huisvesting.
• Zet in op een positieve beeldvorming van sociale huisvesting
• Hervorm de huurpremie en huursubsidie
• Pak discriminatie op de private huurmarkt aan met praktijktesten.

• Waardeer vrijwilligerswerk en opleiding
• Zet in op een inclusieve arbeidsmarkt met armoedebewust HR-beleid
• Herwaardeer de maatschappelijke meerwaarde van vrijwilligerswerk
• Creëer een werkbaar en evenwichtig systeem voor vrijwilligerswerk in verenigingen